آيين‌نامه ايمني كار در ارتفاع

دامنه شمول:
مقررات اين آيين‌نامه به استناد ماده 85 قانون كار جمهوري اسلامي ايران تدوين گرديده و براي كليه كارگاه‌هاي مشمول قانون مذكور لازم الاجرا مي‌باشد .

كار در ارتفاع:
هر كار يا فعاليتي كه موقعيت انجام آن، در ارتفاع بيش از 2 / 1 متر نسبت به سطح مبنا انجام گيرد.

سطح مبنا:
اولين سطح زيرين جايگاه كار يا سكوي كار در ارتفاع، كه بصورت ايمن گسترش يافته است.

مراجع ذيصلاح آموزشي:
به مراكزي اطلاق مي‌گردد كه مجوز لازم را از سازمان آموزش فني و حرفه‌اي كشور يا ساير مراكز بين المللي معتبر اخذ نموده باشند.

مجري ذيصلاح:
شخص حقيقي يا حقوقي است كه صلاحيت، تجربه و مهارت انجام كار را به صورت علمي و فني داشته و مي‌تواند با استفاده از نيروي كارآمد و شخص ذيصلاح نسبت به انجام عمليات برپايي، تغييرات و جمع‌آوري تجهيزات سامانه كار در ارتفاع اقدام نمايد.

شخص ذيصلاح:
متخصصي است با دانش فني و مهارت لازم مطابق با شرايط اين آيين‌نامه كه با گذراندن دوره‌هاي آموزشـي از مراجع ذيـصلاح آموزشي، توانايـي سـرپرستي و نظارت بر كار در ارتفاع را داشته باشد. ضمنا نامبرده مي‌تواند نماينده مجري ذيصلاح يا كارفرما باشد.

عامل كار در ارتفاع:
فردي است كه آموزش‌هاي متناسب با نوع كار در ارتفاع را حسب شرايط گذرانده و نسبت به اخذ گواهينامه مربوط از مراجع ذيصلاح آموزشي اقدام نموده و قادر به انجام كار بصورت ايمن مي‌باشد.

حفاظت از سقوط:
مجموعه تدابير و اقداماتي است كه به منظور پيشگيري از سقوط يا كاهش عوارض و صدمات ناشي از آن انجام مي‌شود.

روش‌هاي ايمن انجام كار در ارتفاع:
الف ـ سامانه محدودكننده:
سامانه‌اي است كه از قرارگيري فرد در وضعيت سقوط جلوگيري مي‌كند و به دو شكل عمومي نظير، نرده حفاظتي و فردي شامل نقطه اتصال، لنيارد و كمربند حمايل بند كامل بدن مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
ب ـ سامانه متوقف كننده:
سامانه‌اي است كه با استفاده از تجهيزات مناسب، در صورت انجام سقوط، با جذب انرژي ناشي از سقوط باعث كاهش شدت صدمات و جراحات وارده به عامل كار در ارتفاع كار مي‌گردد. كه به دو شكل فردي شامل،كمربند حمايل بند كامل بدن، طناب ايمني و نظاير آنها و عمومي مانند تور ايمني مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
ج ـ دسترسي با طناب:
اين روش شامل دو سامانه ايمن مجزا مي‌باشد: يكي به عنوان طناب دسترسي و ديگري تحت عنوان طناب پشتيبان عمل مي‌نمايد كه شامل، كمربند حمايل‌بند كامل بدن همراه با وسايل ديگري براي صعود و فرود به جايگاه كار، و يا از آن و نيز موقعيت استقرار مناسب استفاده مي‌شود.

فاصله ايمن:
حداقل فاصله‌اي است كه براي جلوگيري از برخورد فرد هنگام سقوط با سطح مبنا مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

لنيارد:
طناب يا تسمه‌اي است كه به منظور ايجاد ارتباط بين عامل كار در ارتفاع با نقطه يا طناب تكيه‌گاه يا سازه ثابت با كمترين ايجاد مزاحمت مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

كمربند ايمني:
وسيله‌اي است از جنس الياف طبيعي يا مصنوعي با تركيبات پليمري كه ناحيه كمر را مي‌پوشاند.

حمايل بند كامل بدن (هارنس):
پوششي است از جنس الياف با تركيبات پليمري و مقاوم كه عموما از انتهاي بالاي ران تا روي سطح كتف را پوشانده و توسط قلابهايي كه به روي آن متصل است، فرد را به ساير تجهيزات سامانه‌هاي كار در ارتفاع وصل مي‌كند.

قلاب قفل شونده (كارابين):
ابزاري است حلقه‌اي شكل كه براي اتصال اجزاء سامانه‌هاي كار در ارتفاع به يكديگر، مورد استفاده قرار مي‌گيرد و به دو شكل پيچي يا قفل خودكار، ايمن مي‌گردد.

شوك‌گير:
ابزاري است كه در روش‌هاي ايمن انجام كار در ارتفاع، به منظور كاهش اثر نيروي ضربه حاصل از سقوط، مورد استفاده قرار مي‌گيرد .

انواع طناب:
تكيه‌گاهي، عمليات، ايمني، ديناميكي، نيمه استاتيك، پشتيبان

طناب تكيه‌گاهي:
طنابي است انعطاف‌پذير كه از يك سمت به تكيه‌گاه ايمن متصل گرديده و به منظور حفاظت و محدودسازي فرد در برابر سقوط عمل مي‌كند.

طناب عمليات:
طنابي از نوع تكيه‌گاهي است كه براي حالت معلق، موقعيت‌گيري و محدودسازي فرد در عمليات صعود و فرود مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

طناب ايمني:
طنابي از نوع تكيه‌گاهي است كه در زمان سرخوردن عامل كار در ارتفاع، از دست دادن موقعيت اوليه وي عمل نموده و فرد را در حين سقوط متوقف مي‌نمايد.

طناب ديناميك:
طنابي است با خاصيت كشساني كه براي جذب شوك ناشي از سقوط و به حداقل رساندن نيروي برخورد مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

انواع نردبان:
يك طرفه قابل حمل، دو طرفه، ثابت، ريلي، ثابت سقفي (پله مرغي)، كشويي، طنابي

داربست:
ساختاري است موقتي، كه براي ايجاد يك يا چند جايگاه كار به منظور حفظ و نگهداري كارگران و مصالح در ارتفاع و فراهم نمودن دسترسي كارگران به تراز بالاتر، مورد استفاده قرار ميگيرد و به انواع ثابت، متحرك، ديواركوب، معلق و نردباني تقسيم مي‌شود.

اجزاء داربست:
پايه، كفشك، تير، دستك، اتصالات يا بست‌ها، راه دسترسي، كف پوش سكو، پاخور، تير مياني حفاظتي، تير بالايي حفاظتي، بالشتك، صفحه پايه

بالشتك:
صفحه‌اي است از جنس چوب، فلز و يا بتن كه براي گسترش بار وارده از لوله پايه يا كفشك به زمين مورد استفاده قرار مي‌گيرد .

راه دسترسي:
براي رسيدن ايمن عامل كار در ارتفاع كار به تراز مربوطه مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

مهار:
قطعه‌اي است كه بصورت مايل و افقي در ترازهاي مختلف بر روي داربست نصب گرديده و به عنوان باربر عمل مي‌كند.

بادبند:
قطعه‌اي است كه در طول، عرض يا ارتفاع (عمودي يا مورب) براي جلوگيري از حركت جانبي در داربست نصب مي‌گردد.

بالابر سيار:
ماشين سـياري است كه براي انتقـال افراد براي كـار در ارتفاع، از داخل سكو (محفظه ايمن) استفاده مي‌شود با اين ديد كه افراد مي‌توانند در يك موقعيت دسترسي خاص به داخل سكو سوار يا پياده شوند و به دو گروه اصلي زير تقسيم مي‌شوند:
گروه الف: بالابر سـياري كه تصـوير عمودي مـركز ثقـل بار همواره داخـل خط واژگوني است.
گروه ب: بالابر سياري كه تصوير عمودي مركز ثقل بار ممكن است خارج از خط واژگوني باشد.
و براساس نوع حركت به سه گروه زير تقسيم مي‌شوند:
نوع اول: بالابر سياري كه حركت آن فقط در موقعيت ترافيكي مجاز مي‌باشد .
نوع دوم: بالابر سياري كه در زمان بالا بودن سكو مي‌تواند حركت نمايد و بالابر از مكاني بر روي شاسي كنترل مي‌شود.
نوع سوم: بالابر سياري كه در زمان بالا بودن سكو مي‌تواند حركت نمايد و بالابر از درون سكو كنترل مي‌شود.

ضريب ايمني:
نسبتي است كه از تقسيم حداكثر نيروي وارده به سازه كه مي‌تواند سازه در برابر شكست يا تخريب مقاومت نموده به نيروي وارده ناشي در زمان بهره‌برداري كه به همان عضو وارد مي‌گردد. اين ضريب هرگز نبايد كمتر از 4 / 2 باشد. ( براساس استاندارد 92ANSI A و 280 BSEN )

حد بار كاري:
حداكثر باري است كه توسط بخشي از تجهيزات در وضعيت مشخص‌شده توسط شركت سازنده، مجاز به بهره‌برداري و استفاده از دستگاه يا تجهيزات مي‌باشد .

بار كاري ايمن ( SWL ):
حداكثر حمل بار در شرايط ايمن كه براي بخشي از تجهيزات، در وضعيت‌هاي مشخص در نظر گرفته مي‌شود.

توجه1: تصاوير بعضي از مواد آيين‌نامه در ضميمه پيوست مي‌باشد.

توجه2: كليه واحدهاي مورد استفاده در اين آيين‌نامه براساس سيستم متريك مي‌باشد.

فصل اول ـ الزامات عمومي

ماده 1ـ كارفرما مكلف است نسبت به شناسايي و ارزيابي مخاطرات و ايمن‌سازي محيط كار اقدام نمايد.

ماده 2ـ كارفرما مكلف است با استفاده از سامانه‌هاي انجام ايمن كار در ارتفاع متناسب با نوع كار، ايمني افرادي كه در ارتفاع بيش از 2 / 1 متر نسبت به سطح مبنا مشغول كار مي باشند، را تامين نمايد.
(شكل‌هاي 54، 55، 67، 69 و 70 )

ماده 3ـ كارفرما مكلف است نسبت به تهيه لوازم و تجهيزات استاندارد و متناسب با نوع كار در ارتفاع كه داراي لوح شناسايي حاوي اطلاعات فني بوده و در محل مناسبي از تجهيزات قابل رويت، نصب شده است را اقدام و در اختيار كارگران قرار دهد .

ماده 4ـ كارفرما مكلف است در شرايط جوي نامساعد يا معيوب و ناقص بودن سازه و تجهيزات يا نقص در روش‌هاي ايمن كار در ارتفاع، از فعاليت كارگران شاغل در ارتفاع جلوگيري بعمل آورد.

ماده 5 ـ با عنايت به ماده 88 قانون كار جمهوري اسلامي ايران، كليه واردكنندگان، توليدكنندگان، فروشندگان، عرضه‌كنندگان و بهره‌برداران از ابزارآلات، دستگاهها و تجهيزات مربوط به عمليات كار در ارتفاع مكلف به رعايت استاندارد توليد و موارد ايمني و حفاظتي فوق الذكر مي‌باشند.

ماده 6 ـ نردبان، اجزاء داربست، تجهيزات كار با طناب و ساير تجهيزات و دستگاههاي كار در ارتفاع بايد قبل از هر بار استفاده توسط عامل كار در ارتفاع بازديد شده و در صورت فرسوده يا معيوب بودن، موضوع را به كارفرما يا نماينده وي گزارش نمايد.

ماده 7ـ كارفرما مكلف است پس از اطلاع از فرسوده و معيوب بودن لوازم و تجهيزات كار در ارتفاع با برچسب «خطرناك است ـ استفاده نشود » آنها را از دسترس كارگران خارج و پس از تعمير شدن، تاييد توسط شخص ذيصلاح مجددا به محل كار منتقل نمايد. (شكل 9)

ماده 8 ـ انجام كليه امور نصب، راه‌اندازي، بهره‌برداري، سرويس، تعمير و نگهداري تجهيزات، دستگاه و ماشين‌آلات كار در ارتفاع بايد مطابق با دستورالعمل شركت سازنده صورت پذيرد.

ماده 9ـ كليه متعلقات داربست، نردبان، تجهيزات، ابزار و وسايل كار در ارتفاع بايد قبل از شروع و پس از اتمام كار توسط كارگران و در فواصل معين دوره‌اي بازرسي و كنترل گردد و مجوز شروع به كار صادر شود.

ماده 10ـ كليه لوازم و تجهيزات كار در ارتفاع بايد توسط شخص ذيصلاح بصورت دوره‌اي مورد بازرسي دقيق قرار گرفته و در صورت مشاهده نقص و يا فرسودگي براي از رده خارج نمودن به كارفرما اعلام نمايد.

ماده 11ـ كليه مجريان ذيصلاح مشمول اين آيين‌نامه كه عمليات اجرايي آنها در ارتفاع انجام مي‌گيرد موظف مي‌باشند در هنگام انجام كار از كارگران داراي گواهينامه مهارت از سازمان آموزش فني و حرفه‌اي كشور يا ساير مراجع ذيصلاح استفاده نمايند .

ماده 12ـ عامل كار يا شخص ذيصلاح بايد داراي گواهينامه مهارت فني لازم از مراكز ذيصلاح بوده و توانايي انجام كار مربوطه را داشته باشد.

ماده 13ـ كارفرمايان، مجريان، پيمانكاران و ساير عوامل اجرايي در محدوده كارگاه و عمليات خود مكلف به جلوگيري از ورود افراد متفرقه مي‌باشند. ضمنا نصب علايم هشداري براي كارگران و افراد متفرقه «مطابق آيين‌نامه علايم ايمني در كارگاه‌ها» به نحوي كه به سهولت قابل رويت باشد و مانع انجام كار نگردد الزامي است .

ماده 14ـ حمل و نقل، نصب، جمع‌آوري، انبار نمودن و كار با دستگاه‌ها، ماشين‌آلات و تجهيزات كار در ارتفاع بايد بگونه‌اي باشد كه خطري را براي كارگران و افراد متفرقه ايجاد نكند.

ماده 15ـ پرتاب كردن و رها نمودن هرگونه شي، ابزار، لوازم، تجهيزات و مصالح در حين كار ممنوع است.

ماده 16ـ طنابها و كابلها بايد در برابر هرگونه سايش، مواد خورنده، گرما و شعله مستقيم مقاوم باشند.

ماده 17ـ رعايت آيين‌نامه‌هاي مربوط به خطوط برق‌دار در انجام هرگونه عمليات كار در ارتفاع كه افراد و تجهيزات مربوطه در حريم تجهيزات و خطوط برقدار قرار مي‌گيرند، الزامي است.

ماده 18ـ در لبه سقفهاي شيب دار بايد تجهيزات مناسب و كافي جهت جلوگيري از لغزش و سقوط كارگر و يا ابزار كار پيشبيني شود.(شكل 34 )

ماده 19ـ كارگراني كه بر روي سقفهاي شيب‌دار با شيب بيش از 20 درجه كار ميكنند بايد مجهز به سامانه محدودكننده و يا متوقف‌كننده گردند و در صورت امكان تورهاي حفاظتي در زير محل كار آنها نصب گردد. (شكل‌هاي 1ـ3، 55 )

ماده 20ـ حضور فرد دوم روي سطح مبنا در هنگام انجام كار روي جايگاه‌هاي كار آويزان، بالابر هاي سيار، برجي الزامي است.

ماده 21ـ كارفرما مكلف است نسبت به تهيه و در اختيار قرار دادن وسيله ارتباطي مناسب با فرد ثانوي در زمان انجام عمليات در ارتفاع اقدام نمايد.

ماده 22ـ كارفرما مكلف است نسبت به نصب تابلو با محتواي موضوعي «قابل استفاده يا عدم استفاده» سامانه از قبيل داربست، متوقف‌ كننده، بالابر سيار، جايگاه كار آويزان و ساير موارد مشابه اقدام نمايد.

ماده 23ـ هنگام كار در ارتفاع فرد مستقر در جايگاه كار بايد متناسب با نوع كار مجهز به وسايل حفاظت فردي از قبيل لباس‌كار، هارنس، كلاه و كفش ايمني و ساير لوازم حفاظت فردي گردد. (شكل‌هاي68، 78 )

ماده 24ـ استفاده از كمربند ايمني براي عمليات كار در ارتفاع ممنوع بوده فقط در صورتي مجاز است كه به عنوان سامانه محدودكننده مورد استفاده قرار گيرد و فرد نبايد در وضعيت سقوط قرار گيرد. ( شكل‌هاي1ـ54 و 2ـ54 و55)

فصل دوم ـ نردبان

ماده 25ـ نوع، جنس و ابعاد، قابليت بارگذاري هر پله، نحوه نصب و نگهداري نردبان بايد با شرايط جوي، محيطي و نوع عمليات متناسب باشد.

ماده 26ـ استفاده از نردبان در موارد زير ممنوع است:
الف ـ روي داربست يا جايگاه كار در ارتفاع ( شكل 1ـ 28)
ب ـ به عنوان الوار و تخته زيرپايي براي ايجاد جايگاه كار (شكل33 )
ج ـ قرار دادن پايه‌هاي نردبان بر روي جايگاه كار ناپايدار مانند بشكه، آجر، جعبه، كيسه، دريچه‌هاي آدم ‌رو و موارد مشابه (شكل 39 )
د ـ آغشته بودن سطوح مختلف نردبان به لكه چربي، گريس، روغن و ساير مواد لغزنده ديگر
هـ ـ معبر و پل ارتباطي بين دو جايگاه كار در ارتفاع
وـ استفاده از نردبان معيوب، شكسته، پوسيده و ناسالم
زـ تكيه گاه فوقاني ناايمن، سست و لغزنده باشد (شكل 8 )

ماده 27ـ طول نردبان قابل حمل نبايد بيش از 10 متر باشد. (شكل1)

ماده 28ـ پايه‌هاي نردبان بايد بر روي سطوح هموار و همتراز كه مقاوم و غيرلغزنده باشد، قرار گيرد.

ماده 29ـ براي تردد و استفاده از نردبان، كارگر بايد همواره روبه نردبان بوده و داراي سه نقطه اتكاء باشد و وضعيت بدن او نبايد از محور تقارن نردبان خارج گردد. (شكل5 )

ماده 30ـ فواصل پله‌هاي نردبان از يكديگر بايد مساوي و بين 25 تا 35 سانتيمتر باشد.

ماده 31ـ تردد يا استقرار همزمان دو كارگر بر روي نردبان به جزء نردبان ثابت ممنوع است.(شكل12 )

ماده 32ـ به جز نردبان طنابي استفاده از ساير نردبان‌ها هنگامي به عنوان جايگاه كار مجاز است كه جايگاه كار از پله سوم انتهايي نردبان بالاتر قرار نگيرد.(شكل‌هاي 10 و 13)

ماده 33ـ استقرار نردبان يك طرفه قابل حمل بايد به گونه‌اي باشد كه زاويه ايجادي بين نردبان با سطح مبنا در حدود 75 درجه بوده و يا شيب آن طوري انتخاب شود كه فاصله بين پايه نردبان تا پاي سازه يك چهارم فاصله تكيه‌گاه فوقاني بر روي سازه تا سطح مبنا باشد. (شكل 28 )

ماده 34ـ در صورت اجبار در استقرار نردبان يك طرفه قابل حمل در زاويه‌اي بين 75 تا 90 درجه كه تكيه‌گاه تحتاني با سطح مبنا ايجاد مي‌گردد بايد نردبان بوسيله اتصالاتي با سازه يا ديوار بصورت ايمن بسته و محكم گردد. (شكل 8)

ماده 35ـ در نردبانهاي يك طرفه اي كه به عنوان معبر استفاده مي‌شود بايد انتهاي فوقاني آن 1 متر از تكيه‌گاه بالاتر بوده و به نحو ايمني مهار گردد . (شكل‌هاي 6 و 15 )

ماده 36ـ اتصال دو نردبان يك طرفه به يكديگر به منظور افزايش طول آن ممنوع است.

ماده 37ـ همتراز نمودن پايه‌هاي نردبان يك طرفه قابل حمل در سطوح با شيب بيش از 16 درجه ممنوع بوده و براي كمتر از آن بايد از گوه مناسب استفاده شود. (شكل 27)

ماده 38ـ استقرار نردبان يك طرفه قابل حمل در امتداد سطح شيبدار با شيب بيش از 6 درجه ممنوع است. (شكل 27 )

ماده 39ـ نردبان ثابت با طول بيش از 3 متر بايد مجهز به سامانه متوقف‌كننده از سقوط باشد و در فواصل حداكثر 9 متري يك پاگرد و هر قطعه از نردبان بين دو پاگرد به نحوي نصب گردند كه در امتداد قطعه قبلي نباشد. (شكل‌هاي 69 و 71 )

ماده 40ـ براي نردبان ثابت عمودي كه بيش از 2 / 2 متر ارتفاع دارد بايد حفاظهاي حلقوي يا مربعي شكل نصب شود بطوريكه با فواصل حداكثر 9 / 0 متري ازيكديگر و با بستهايي در طول محفظه مهارشده تا احتمال سقوط كارگر ازبين حفاظ وجود نداشته باشد. (شكل‌هاي 19 و 20 )

ماده 41ـ در نردبانهاي ثابت كه مجهز به نرده جانبي هستند و امكان نصب حفاظ‌هاي حلقوي يا مربعي شكل وجود ندارد كارگر بايد به حمايل بند كامل بدن (هارنس) و طناب ايمني با تجهيزات خود جمع‌شونده تجهيز گردد. (شكل56)

ماده 42ـ طول نردبان طنابي نبايد بيش از 30 متر باشد.

ماده 43ـ استفاده از نردبان طنابي هنگامي مجاز است كه امكان استفاده از ساير نردبانها ميسر نباشد.

ماده 44ـ استفاده از نردبان با پله طنابي ممنوع است.

ماده 45ـ پله نردبان طنابي بايد از جنس مقاوم بدون ترك‌خوردگي و پوسيدگي باشد.

ماده 46ـ نگهدارنده‌هاي نردبان طنابي بايد بصورت محكم و ايمن در بالاي هر پله بسته شده باشد.

ماده 47ـ در موقع استفاده از نردبان پله مرغي بر روي سقفهاي شيبدار بايد نردبان مذكور از راس شيب تا لبه انتهايي آن ادامه داشته و بصورت ايمن مهار گردد. (شكل1ـ3)

ماده 48ـ پلكان منهول بايد داراي مشخصات زير باشد: (شكل 22 )
الف ـ توسط ديواره‌ها و اطراف كاملا احاطه شده باشد.
ب ـ عرض پله بايد بين 40 تا 50 سانتيمتر باشد.
ج ـ فاصله نصب اولين پله از كف نبايد بيش از 20 سانتيمتر باشد.
دـ سطح مقطع دايره‌اي پله بايد حداقل 14 / 3 سانتيمترمربع باشد.
هـ ـ در بالاترين نقطه بعد از آخرين پله بالايي محلي براي قرار دادن موقت دو عدد دسته يك متري براي سهولت ورود و خروج تعبيه گردد.

فصل سوم ـ جايگاه كار

ماده 49ـ كليه جايگاه هاي كار در ارتفاع بايد داراي محل استقرار، پاخور، نرده حفاظتي و راه دسترسي ايمن مطابق با استانداردهاي معتبر باشد. (شكل 32 )

ماده 50 ـ اطراف جايگاه كار بايد داراي حفاظ متناسب با نوع كار و ايمن باشد و همچنين جايگاه كار و كارگران مربوطه به سامانه متوقف‌كننده از سقوط تجهيز گردند. (شكل45)

ماده 51 ـ عرض جايگاه كار بايد متناسب با نوع كار انتخاب شده و در هيچ حالتي نبايد از 60 سانتيمتر كمتر باشد.

ماده 52 ـ پوشش‌هاي كف كه براي جايگاه كار استفاده مي‌شوند بايد حداقل روي سـه تكيـه‌گاه نگهداري شوند، مگر آنكه فاصله بين تكيه‌گاه‌ها متناسب با ضخامت الوار و به گونه‌اي باشد كه خطر شكم‌دادگي بيش از حد يا بلندشدن تخته وجود نداشته و از مقاومت و استحكام كافي برخوردار باشد. (شكل 36 )

ماده 53 ـ فاصله بين ديوار و جايگاه كار به جز ديواركوب و نردباني بايد طوري باشد كه امكان سقوط كارگر در هيچ حالتي از جايگاه كار ممكن نباشد و در مواردي كه كـار بر روي جايگـاه كار بـصورت نشسته انجام مي‌شـود نبايد اين فاصـله بيش از 45 سانتيمتر باشد.

ماده 54 ـ براي جلوگيري از وقـوع حوادث احتمالي، فضاي جايــگاه كار بايد عاري از هرگونه حفره، دست‌انداز، پيش‌آمدگي و ساير موارد مشابه باشد.

تبصره ـ محل ورود افراد از راه دسترسي به جايگاه كار بايد داراي حفاظ يا سرپوش لولايي مناسب و ايمن باشد.

ماده 55 ـ نصب سرپوش حفاظتي در لبه خارجي جايگاه كار الزامي است.

ماده 56 ـ تيرهاي پيش‌آمده جايگاه كار آويزان بايد داراي مقاومت، استحكام كافي و پايداري بوده و با اتصالات مناسب به تكيه‌گاهي ايمن متصل و مهار گردند. (شكل120)

ماده 57 ـ انتهاي هر يك از تيرهاي پيش‌آمده جايگاه كار آويزان باربر بايد مجهز به قطعه متوقف‌كننده باشد. (شكل‌هاي 122 و 123 )

ماده 58 ـ طناب جايگاه كار آويزان بايد مطابق با شرايط ذيل باشد:
الف ـ با ضريب اطمينان 10 براي رشته‌اي و فيبرها و ضريب اطمينان 6 براي سيم فولادي
ب ـ حداقل دو دور انتهاي طناب روي قرقره يا پولي باقي مانده باشد.
ج ـ فاصله طنابها از يكديگر حداكثر 5 / 3 متر

ماده 59 ـ فاصله جايگاه كار آويزان از سازه بايد به گونه‌اي باشد كه به هيچ عنوان احتمال تماس يا برخورد جايگاه كار با سازه وجود نداشته باشد.

ماده 60 ـ در صورت عدم استفاده از جايگاه كار آويزان بايد نسبت به جمع‌آوري يا مهار آن به سازه اقدام گردد .

ماده 61 ـ كشنده‌هاي موتوري (وينچ) يا تجهيزات بالابر جايگاه كار آويزان بايد بصورت مناسبي روي تكيه‌گاه متصل، مهار و قابل بهره‌برداري باشند. (شكل‌هاي 123و 121)

ماده 62 ـ استقرار بيش از دو نفر در جايگاه كار آويزان با راه‌انداز دستي ممنوع است.

ماده 63 ـ كليدهاي قطع و وصل جايگاه كار آويزان بايد به گونه‌اي باشد كه پس از برداشتن فشار دست از روي آن موتور فورا متوقف شده و جايگاه را بصورت ايمن نگه دارد. (شكل 122 )

ماده 64 ـ طنابهاي جايگاه كار آويزان بايد به مركز تيرهاي پيش آمده متصل شده و نيروهاي حاصل از اين اتصال بايد مستقيما به قرقره انتقال يابد.

ماده 65 ‌ـ جايگاه كار ديواركوب بايد از جنس فلز مقاوم با عرض حداكثر 75 سانتيمتر قادر به تحمل حداقل نيروي 175 كيلوگرم وارده به قسمت جلوي آن باشد.

ماده 66 ـ چنانچه جايگاه كار در مكاني قرار گيرد كه زير آن آب يا خطر غرق‌شدگي وجود دارد كارفرما مكلف است جليقه نجات براي عامل كار در ارتفاع و تيم امداد و نجات با تجهيزات مناسب فراهم نمايد.

ماده 67 ـ جايگاه كار بايد كاملا تميز و عاري از هرگونه مواد لغزنده بوده و از سقوط اشياء و عدم تعادل فرد روي آن جلوگيري نمايد.

فصل چهارم ـ داربست

ماده 68 ـ كارفرما مكلف است نسبت به نصب تابلو با مشخصات زير كه توسط مجري ذيصلاح به داربست نصب گرديده اقدام نمايد:
الف ـ نام شركت
ب ـ نام و نام خانوادگي مدير مسئول
ج ـ نام و نام خانوادگي مسئول فني
دـ تلفن تماس شركت
رـ آدرس شركت

ماده 69 ـ برپايي، جمع‌آوري و نگهداري و هرگونه تغيير در سازه داربست بايد تحت نظارت و سرپرستي شخص ذيصلاح انجام گردد.

ماده 70ـ شـخص ذيصلاح بايد از استحكام كافي سازه داربست قبل از شروع به كار، هنگام تعويض اجزاء، وقفه طولاني در استفاده از آن يا قرار گرفتن در شرايط جوي نامساعد اطمينان حاصل نموده و مستندات تاييد استحكام سازه مذكور بايد در كارگاه و شركت مجري نگهداري شود.

ماده 71ـ داربست بايد بر روي سطوح مناسب، صاف، هموار و غيرشيبدار برپا گرديده و داراي كفشك (تكيه‌گاه) باشد تا از نوسانات، جابجايي و لغزش آن جلوگيري بعمل آورده و نصب پايه‌ها بر روي آجر، بشكه، جعبه، دريچه‌هاي آدم‌رو و ساير موارد مشابه به عنوان تكيه‌گاه پايه داربست ممنوع است.

ماده 72ـ داربست‌ها به جز داربست نردباني بايد از تمامي اجزاء زير برخوردار باشند:
الف ـ كف پايه يا كفشك (به غير از ديوار كوب، معلق، آويزان )
بـ پايه
ج ـ تير باربر
دـ تير افقي
هـ ـ ميله اتصال
وـ ميله بالايي
زـ ميله مياني
ح ـ صفحات پاخور
ط ـ حفاظ مناسب بين ميله مياني و پاخور
ي ـ راه دسترسي مناسب و ايمن
ك ـ پوشش كف محل استقرار كارگر و مصالح مقاوم و مناسب با نوع كار و تعداد كافي
لـ لوله مهار
مـ بادبندهاي عمودي، افقي، عرضي، طولي و مورب
ت ـ بالشتك (به غير از ديوار كوب )
نـ بست و اتصالات (شكل 45)

ماده 73ـ دهانه داربست يا فاصله دو پايه عمودي داربست نبايد بيش از 4 / 2 متر باشد .

ماده 74ـ در صورت نياز به نصب هرگونه تجهيزات روي داربست شخص ذيصلاح بايد استحكام، مقاومت و مهار اجزاء آن را كنترل و بررسي نموده و مجوز نصب را بر روي داربست صادر نمايد .

ماده 75ـ در برپايي، استفاده و جمع‌آوري داربست رعايت موارد زير الزامي است:
الف ـ جمع‌آوري تجهيزات و مصالح از روي داربست بعد از اتمام كار روزانه
ب ـ كشيدن تمامي ميخها از قطعات پياده شده چوبي
ج ـ توزيع بار بصورت يكنواخت بر روي داربست
دـ تعبيه بالشتك مخصوص در زير كابل يا طناب داربست به لحاظ احتمال بريدگي و ساييدگي
ح ـ عدم انجام كار بر روي داربست معيوب و ناقص
وـ تعطيل نمودن كار بر روي داربست در شرايط جوي نامساعد
زـ عدم بارگذاري بيش از حد مجاز طراحي بر روي داربست

ماده 76ـ داربست بايد قادر به تحمل حداقل 4 برابر بار وارده (مصالح و وزن كارگر) باشد.

ماده 77ـ داربستها بايد سالم و عاري از هرگونه عيب و نقص نظير ترك‌خوردگي، زنگ‌زدگي، له‌شدگي، پوسيدگي و ساير عيوب ظاهري بوده و بطور مطمئن مهار و بهم متصل شده و امكان جابجايي و لغزش در حين انجام كار وجود نداشته باشد.

ماده 78ـ در صورتي كه در حين حمل بار بسمت بالا و پايين امكان برخورد آن با داربست وجود داشته باشد سراسر مسير بايد با نرده‌هاي حفاظتي عمودي پوشيده شود.

ماده 79ـ داربست‌ها به جز نردباني بايد از لوله مهار و بادبندهاي مناسب (مورب، عمودي، افقي، طولي و عرضي) براي جلوگيري از حركت جانبي برخوردار باشد. (شكل‌هاي 45 و 50 )

ماده 80 ـ استفاده از لوله‌هاي مهاري و دستكها براي اتصال به سازه به منظور پايداري و ثبات كامل داربست الزامي است .

ماده 81 ـ طول دستكهايي كه در داخل ديوار براي اتصال داربست با سازه به عنوان مهار يا پوشش فاصله بين داربست تا سطح سازه استفاده مي‌شود، نبايد از 150 سانتيمتر بيشتر باشد.

ماده 82 ـ جايگاه كار در داربست بايد حداقل يك متر پايينتر از انتهاي پايه‌هاي عمودي قرار گيرد.

ماده 83 ـ هر پايه داربست بايد داراي كفشك دايره‌اي شكل به مساحت حداقل 150 سانتيمتر مربع يا مربعي شكل به مساحت حداقل 175 سانتيمتر مربع با ضخامت حداقل 5 ميليمتر بوده و از جنس مقاوم باشد.

ماده 84 ـ در اماكني كه افراد زير داربست مشغول بكار هستند راه عبوري يا راه دسترسي داربست را بايد با استفاده از حفاظ‌هاي مناسب ايمن نمود.

تبصره ـ در صورت استفاده از شبكه‌هاي فلزي به عنوان حفاظ بايد چشمي‌هاي شبكه مذكور حداكثر 2 سانتيمتر مربع باشند.

ماده 85 ـ براي دسترسي به تراز بالاتر در كليه داربست‌ها به جز نردباني بايد از نردبان ثابت با پاگرد حفاظ دار ايمن استفاده گردد. (شكل 38 )

ماده 86 ـ در صورت استفاده از راه پله به عنوان راه دسترسي در داربست اين راه پله ها بايد داراي شرايط ذيل باشند:
الف ـ ارتفاع پله 15 سانتيمتر
ب ـ كف پله به طول حداكثر 30 سانتيمتر
ج ـ نرده راه پله به ارتفاع حداكثر 110 سانتيمتر و در سطوح شيب‌دار حداقل ارتفاع 75 سانتيمتر

ماده 87 ـ انتقال يا جابجايي داربست‌هاي متحرك چرخدار با نفر مستقر شده روي آن ممنوع است.

ماده 88 ـ تمامي داربست‌ها به جزء داربست متحرك بايد در دو جهت عمودي و افقي به سازه محكم مهار شوند.

ماده 89 ـ حداكثر ارتفاع مجاز براي داربست متحرك برجي 6 / 9 متر بوده و براي ارتفاع بيش از آن داربست مذكور بايد مهار گردد. (شكل‌هاي 47 و 50 )

ماده 90ـ در داربست برجي متحرك نسبت ارتفاع به عرض نبايد بيش از 3 به 1 باشد. (شكل50)

ماده 91ـ كليه چرخهاي داربست متحرك بايد مجهز به قفل مناسب بوده و قطر خارجي چرخها نبايد از 5 / 12 سانتيمتر كمتر باشد .(شكل 48 )

ماده 92ـ در داربست برجي ثابت نسبت ارتفاع به عرض نبايد بيش از 4 به 1 باشد .

ماده 93ـ حداكثر ارتفاع داربست برجي ثابت در حالت آزاد نبايد بيش از 12 متر باشد. (شكل 45 )

فصل پنجم ـ روش دسترسي با طناب

ماده 94ـ شخص ذيصلاح بايد نسبت به ايجاد نقاط تكيه‌گاهي ايمن، نصب و جمع‌آوري طناب‌هاي عمليات و پشتيبان براي عامل كار در ارتفاع اقدام نمايد.

ماده 95ـ شخص ذيصلاح بايد قبل از شروع هر شيفت كاري نسبت به ابلاغ دستورالعمل اجرايي شروع به كار عامل كار در ارتفاع اقدام نموده و مجوز شروع به كار وي را صادر نمايد.

ماده 96ـ در عمليات دسترسي با طناب حضور تيم يا فرد نجات‌دهنده الزامي است.

ماده 97ـ عامل كار در ارتفاع بايد همواره داراي حداقل دو نقطه اتكاء يا تماس بوده و هر يك از نقاط اتكاء بايد بصورت مجزا به يك تكيه‌گاه ايمن متصل شده باشند. (شكل‌هاي 88 و 112 )

ماده 98ـ استفاده بيش از يك نفر به صورت همزمان از يك طناب ممنوع است .

فصل ششم ـ سامانه‌هاي متوقف‌كننده و محدودكننده سقوط

ماده 99ـ سامانه متوقف‌كننده از سقوط بايد داراي حداقل فاصله ايمن بوده و از اجزاء زير تشكيل شده باشد: (شكل‌هاي 65 تا 78 )
الف ـ طناب ايمني افقي و عمودي
ب ـ لنيارد نگهدارنده
ج ـ ابزار قفل شونده
دـ كمربند حمايل بند كامل بدن
هـ ـ شوك‌گير

ماده 100ـ سامانه متوقف‌كننده از سقوط بايد مطابق با شرايط زير تهيه و آماده شده و در اختيار بهره‌بردار قرار گيرد:
الف ـ بصورت ايمن به نقطه تكيه‌ گاهي متصل گرديده و نيروي 2000 كيلو گرمي را تحمل نمايد.
بـ طناب ايمني افقي محكم بسته شده باشد.
ج ـ طناب استاتيك حداكثر 2000 كيلوگرم بار وارده را تحمل نمايد. (شكل 106 )

ماده 101ـ شخص ذيصلاح موظف است سامانه متوقف‌كننده از سقوط را قبل از هر شيفت كاري بازرسي و كنترل نموده و از ايمن بودن آن اطمينان حاصل نمايد.

ماده 102ـ در ارتفاع بيش از 2 / 1 متر، چنانچه سامانه متوقف‌كننده از سقوط مجهز به شوك‌گير نباشد اين سامانه بايد سطح شوك وارده را در شرايط سقوط به مقدار كمتر از 400 كيلوگرم كاهش دهد.

ماده 103ـ فواصل سقوط آزاد و سقوط ناشي از شوك‌گير در ارتفاع بيش از 2 / 1 متر، نبايد بيش از فاصله بين جايگاه كار و سطح مبنا باشد.

ماده 104ـ پس از وقوع سقوط بر روي شوك‌گير و در صورت استفاده از آن بايد اين ابزار از رده خارج شده و تعمير آن ممنوع است.

ماده 105ـ سامانه متوقف‌كننده از سقوط بايد داراي شرايط زير باشد:
الف ـ مطابق با استانداردهاي معتبر در خصوص طناب ايمني عمودي و ريل‌ها
ب ـ طنابها در قسمت پاييني بهم تابيده نشده باشند
ج ـ بصورت ايمن به نقطه تكيه‌گاهي متصل گردد
د ـ گره نداشته و لغزنده و روغني نباشد
ه ـ براي ازدياد طول طناب، طنابها بهم گره زده نشوند
وـ بوسيله پوشش هاي مناسب از لبه‌هاي برنده و تيز محافظت شود (105)
زـ بوسيله رنگ‌بندي، طناب ايمني مشخص گردد.
ح ـ به سطح ايمن زير ناحيه كاري كارگر متصل گردد.

ماده 106ـ استفاده همزمان افراد از طناب ايمني عمودي در سامانه متوقف‌كننده از سقوط ممنوع است.

ماده 107ـ در نصب طناب ايمني بايد حداقل فاصله ايمن تا سطح مبنا (2 / 1 متر + طول لنيارد نگهدارنده بيشترين ازدياد طول شوك‌گير+ 5 / 2 متر) در نظر گرفته شود.

ماده 108ـ ميزان شكم‌دهي طناب ايمني افقي در بين دو نقطه تكيه‌گاهي، نبايد بيش از 2 / 1 متر باشد.

ماده 109ـ طناب ايمني بايد به نقاط تكيه‌گاهي مناسب از سازه كه حداقل قادر به تحمل نيروي 2200 كيلوگرمي مي‌باشد متصل گردد.

ماده 110ـ طناب نيمه استاتيك در سامانه متوقف‌كننده از سقوط بايد داراي شرايط زير باشد:
الف ـ قطر طناب بايد حداقل 13 ميليمتر باشد.
ب ـ مجهز به طناب پشتيبان عمودي براي حداقل هر 9 متر باشد. (شكل‌هاي 89 و 88 )
پ ـ حداكثر تغيير شكل هنگام كشيده شدن نبايد بيش از 40 ميليمتر به ازاء هر 9 متر طول باشد.
ت ـ مجهز به پوشش حفاظتي مناسب كه طناب را از بريدن و ساييدگي محافظت نمايد.
ث ـ مطابق با استانداردهاي معتبر باشد.

ماده 111ـ كمربند حمايل بند كامل بدن (هارنس) مورد استفاده در سيستمهاي متوقف‌كننده از سقوط بايد داراي حلقه سينه اي بوده و ابزار متوقف كننده سقوط به اين حلقه‌هاي سينه‌اي يا پشتي متصل گردد. (شكل 95 )

ماده 112ـ كمربند حمايل بند كامل بدن (هارنس) مورد استفاده در سيستمهاي محدودكننده بايد داراي حلقه شكمي باشند. (شكل‌هاي 57 و 58 )

فصل هفتم ـ تور ايمني

ماده 113ـ هنگامي كه كارفرما تور ايمني را روي ناحيه كاري نصب مي‌كند بايد مطمئن باشد كه: (شكل 115)
الف ـ تور ايمني حداقل 4 / 2 متر و حداكثر 6 / 4 متر پايين‌تر از ناحيه يا تراز كاري نصب شده باشد.
ب ـ تور ايمني بايد 4 / 2 متر از هر طرف از كنارهاي ناحيه كاري بيشتر ادامه داشته باشد.
تـ تور ايمني كه از چندين تور تشكيل مي‌شود بايد بصورت ايمن بهم متصل شده بطوري كه توانايي جذب نيروي برابر يا بزرگتر را داشته باشند.

ماده 114ـ در مواقعي كه افراد به تراز زيرين ناحيه كار دسترسي دارند و احتمال خطر سقوط مصالح روي سر آنها وجود دارد كارفرما مكلف است نسبت به نصب تور جمع‌آوري نخاله در زير منطقه كاري اقدام نمايد. (شكل 113 )

ماده 115ـ تور ايمني بايد بگونه‌اي نصب شود كه بين كارگر و تور هيچ مانعي وجود نداشته باشد. (شكل 115)

فصل هشتم ـ بالابرهاي سيار

ماده 116ـ بالابرهاي سيار بايد داراي حداقل چهار چرخ و اهرم ترازكننده بوده و به مكانيزم قفل شونده و محدودكننده شعاع حركت بازو مجهز باشند. (شكل‌هاي 116 و 117 و 118 )

ماده 117ـ بالابرهاي سيار بايد مجهز به حس‌گرهاي فعال وزن بار و گشتاور بوده تا در صورت افزايش وزن و نامتعادل شدن سكوي كار از ادامه كار و واژگوني دستگاه جلوگيري بعمل آورد.

ماده 118ـ بالابرهاي سيار بايد مجهز به پلكان ايمن براي رسيدن فرد به جايگاه كار باشد.

ماده 119ـ بالابرهاي سيار بايد مجهز به حس‌گرهاي محدودكننده ارتفاع بوده تا درصورت افزايش غيرمجاز ارتفاع سكوي كار از ادامه كار دستگاه جلوگيري بعمل آورد.

ماده 120ـ بالابرهاي سيار بايد به حس‌گرهاي فعال حركت روي سطح زمين مجهز بوده تا در صورت قرارگيري دستگاه در شيب بيش از حد مجاز، عمل نموده و از ادامه كار آن جلوگيري بعمل آورد.

ماده 121ـ بالابرهاي سيار بايد به دگمه‌هاي توقف اضطراري كه در دو محل سكوي كار و كنار منبع تغذيه قرار مي‌گيرد مجهز باشد.

ماده 122ـ به منظور جلوگيري از واژگوني بالابرهاي سيار، كليه سيلندرهاي هيدروليك بايد به شيرهاي قفل‌كننده حفاظتي تجهيزگردد.

ماده 123ـ بالابرهاي سيار بايد مجهز به سيستم كنترل اضطراري باشد تا در مواقع قطع برق دستگاه يا از كار افتادن موتور و يا هر دو نسبت به جمع كردن دستگاه بصورت ايمن اقدام نمايد.

ماده 124ـ سيستم فرمان جك‌هاي دستگاه بالابرهاي سيار بايد مجهز به حس‌گر بوده تا در حالت بالابودن سكو، امكان جمع شدن جكها ميسر نگردد.

ماده 125ـ كارفرما مكلف است نسبت به تهيه دستورالعمل شركت سازنده براي اجراي نكات ايمني هنگام كار اقدام و آنرا در اختيار عامل كار در ارتفاع قرار دهد.

ماده 126ـ مجري كار با بالابر سيار بايد از تردد افراد متفرقه در حريم دستگاه جلوگيري نمايد.

ماده 127ـ هنگام كار در داخل سكوي بالابر سيار استفاده از هرگونه نردبان، زيرپايي و ساير موارد مشابه به منظور افزايش ارتفاع ممنوع مي‌باشد.

ماده 128ـ هـنگام جابجايي بالابرهاي سيار، نبايد فرد در سكوي بالابر مستقر شده باشد.

ماده 129ـ كارفرما مكلف است براي استفاده از بالابرهاي سيار ماشيني در مكانهاي پر تردد از سه نفر به شرح زير استفاده نمايد:
الف ـ راه انداز دستگاه
ب ـ فرد مستقر در جايگاه كار
ج ـ پرچم‌دار يا كسي كه بايد در فاصله 150 متري قبل از خودروي مذكور مستقرشده و با علايم مناسب، سايرين را از توقف خودرو يا جايگاه كار مذكور مطلع نمايد.

ماده 130ـ بر روي بـدنه بالابرهاي سيار بايـد لوح شناسايي، دستور العمل‌هاي ايمني و علائم هـشداردهنده مـطابق با استاندارد بگـونه‌اي كه واضح و خـوانا باشد نصب گردد.

ماده 131ـ هنگام استقرار بالابر سيار، عامل كار در ارتفاع بايد براي تعادل دستگاه از جكهاي تعادلي، ترمز و گوه‌ي زير چرخ استفاده نمايد.

ماده 132ـ بالا رفتن و پائين آمدن از مهارها، ستون‌ها، بوم‌ها و مفاصل سكوي كار بالابر سيار ممنوع است.

ماده 133ـ استقرار بالابر سيار، در صورتي مجاز است كه زير جكها از استحكام كافي برخوردار بوده و شيب مجاز سطح مبنا رعايت شده باشد.

ماده 134ـ استفاده از بالابر سيار به عنوان جرثقيل ممنوع است.

ماده 135ـ به استـناد مـواد 91 و 95 قـانون كار جمـهوري اسـلامي ايـران، مسئوليت رعايت مقررات اين آيين‌نامه بر عهده كارفرماي كارگاه بوده و در صورت وقوع هرگونه حادثه بدليل عدم توجه كارفرما به الزامات قانوني، مكلف به جبران خسارات وارده مي‌باشد.

اين آيين‌نامه مشتمل بر 8 فصل و 135 ماده و 3 تبصره مي‌باشد كه به استناد مواد 85 و 91 قانون كار جمهوري اسلامي ايران در جلسه مورخ10 / 8 / 1389 شوراي عالي حفاظت فني تهيه و در تاريخ 17 / 11 / 1389 به تصويب وزير كار و امور اجتماعي رسيده است.

وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي